Đi Bộ Cùng Cộng Đồng Zapotec – Nơi Sự Phụ Thuộc Là Sức Mạnh

Khám Phá Làng Zapotec

Sáng hôm ấy, mình đứng trong một gian bếp cũ kỹ ở làng Zapotec thuộc dãy núi Sierra Norte, Mexico. Một người mẹ từ nhóm người bản địa Oaxaca đang làm bánh tortilla từ những bắp ngô trồng trên mảnh đất xung quanh. Đôi tay của Violetta nhào bột với nhịp điệu truyền thống. Những đường nét trên bàn tay cô như bản đồ dẫn đến các thế hệ trước đã từng chế biến món này.

Hôm nay là ngày thứ hai trong chuyến đi bộ năm ngày của Intrepid dành cho những ai muốn khám phá vùng cao nguyên bản địa của Oaxaca. Nhóm nhỏ của chúng tôi di chuyển từ làng này sang làng khác, học hỏi về cuộc sống của cộng đồng nơi đây. Sàn nhà đất dưới chân kêu lạo xạo, mùi đất và khói củi lan toả trong không khí. Ánh sáng từ chiếc đèn treo trên xà nhà chiếu rọi lên đôi tay khi cô làm việc. Ngôi nhà một phòng này có vẻ giản dị, nhưng ở những ngọn núi Mexico, sự giàu có không nằm ở những gì sở hữu, mà ở những gì mà người ta gìn giữ – kỹ năng, lương thực và mối liên hệ.

Sức Mạnh Của Sự Phụ Thuộc

Chuyến phiêu lưu của chúng tôi được dẫn dắt bởi Jonatan, một hướng dẫn viên Zapotec, người chia sẻ những câu chuyện và tri thức bản địa trên mỗi bước đi. Thay vì chỉ đi bộ qua cảnh vật, chúng tôi đi cùng nó, tìm hiểu về các loại cây dùng làm thuốc, những loại mà người Zapotec ăn và cách họ canh tác đất đai. ‘Chúng tôi chia sẻ công việc, hạnh phúc và nỗi buồn. Chúng tôi chia sẻ mọi thứ,’ Jonatan nói với chúng tôi bên ly cà phê buổi sáng, trước khi tiếp tục đi bộ.

Các cộng đồng hoạt động như một thể thống nhất. Họ không chỉ có mối quan hệ hợp tác với đất đai, mà còn với nhau. Nói một cách đơn giản, cộng đồng của họ hoạt động theo phương châm ‘tôi giúp bạn, bạn giúp tôi’. Chủ nghĩa tập thể có thể là một khái niệm đơn giản, nhưng với mình, xuất thân từ nước Mỹ cá nhân chủ nghĩa, đó là một điều sâu sắc.

Văn Hóa và Tâm Hồn Của Dãy Núi

Khi khách du lịch đến khu vực Mexico này, họ thường ở lại thành phố Oaxaca. Thật dễ dàng để chỉ bám theo những cuốn sách hướng dẫn. Nhưng hiếm có ai kể về những làng mạc hẻo lánh nằm giữa núi rừng. Chúng tôi đã đến với những cộng đồng này như một phần của dự án du lịch sinh thái: Pueblos Mancomunados. Dự án này không có bản dịch trực tiếp sang tiếng Anh, nhưng nó có nghĩa là 'Cộng đồng Làng', bao gồm tám làng hẻo lánh bảo vệ dưới một dự án chung.

Những cộng đồng này đã cùng nhau phát triển suốt hơn 400 năm, nhưng đến năm 1998, họ bắt đầu dẫn dắt khách du lịch dọc theo những con đường này và chào đón họ vào nhà, cho thế giới thấy họ sống như thế nào và vì sao.

Cộng Đồng Là Tài Sản

Ở một số nơi trên thế giới, sự giàu có thường được đo bằng sự tích lũy – nhiều tiền hơn, nhiều tài sản hơn, nhiều hiệu quả hơn. Nhưng ở những ngọn núi này, sự giàu có không nằm ở sở hữu, mà ở mối quan hệ. Tâm hồn của nơi này nằm ở sự trao đổi và cộng đồng. Đi bộ qua rừng thông, qua những cánh đồng và bên những cây agave lớn, khi tìm hiểu vai trò của tất cả trong cuộc sống của người Zapotec, mình dần dần nhận ra tầm quan trọng của những mối liên hệ này.

Những chiếc nấm mà Jonatan hái, sức mạnh của các loại cây, và các đặc tính chữa bệnh của những cái cây… Đất không chỉ là thứ để chúng ta lấy đi, mà còn là thứ để học hỏi. ‘Ở thành phố, đất của bạn kết thúc ở đây,’ Jonatan nói, giơ tay trước mặt để chỉ về biên giới giả định. ‘Đất của tôi kéo dài tới nơi mắt nhìn thấy,’ anh tiếp tục, dang tay ra rộng khi chúng tôi quay đầu theo dõi những cánh đồng và rừng cây trải dài trên sườn núi xa xôi.

Sự Giàu Có Của Thời Gian

Khi mưa đổ xuống mái nhà của ông Eli, nhưng chúng tôi vẫn khô ráo, hài lòng và ấm áp, quây quần bên nhau thưởng thức trà elote làm từ râu bắp. Nụ cười trên gương mặt ông tỏa sáng khi ông bảo chúng tôi hãy từ từ, không cần vội vàng. Mình lắng nghe tiếng mưa vọng lại từ ngôi nhà, ngửi không khí trong lành thổi vào qua cánh cửa mở và nhìn gia đình đang ngồi bên nhau trên ghế sofa, từ từ và đun trà trên bếp. Thời gian ở đây trôi đi thật khác biệt.

Ở quê nhà, mình và mọi người luôn bị thời gian ràng buộc – bị kẹt bởi đồng hồ, lịch trình và cuộc sống không ngừng nghỉ. Chúng tôi sắp xếp kỳ nghỉ để thoát khỏi sự chóng mặt của cuộc sống mình. Ở đây, người Zapotec lại niềm nở với thời gian. Họ sở hữu tự do mà chúng tôi dường như phải dành cả cuộc đời để tìm kiếm. Không phải là tự do để tiêu thụ vô hạn, mà là tự do để sống có chủ đích. Tự do, mình nhận ra, là chỉ cần những gì mình có và có đủ thời gian để trồng, để chia sẻ, để sống.

Gắn Kết Trong Văn Hóa Guelaguetza

Câu chuyện của Jonatan như vang vọng trong mỗi ngôi nhà mà chúng tôi bước vào – một cuộc sống không xoay quanh tốc độ hay sự tích lũy, mà xoay quanh sự chăm sóc. Công việc của mỗi người gắn liền với nhau, mỗi bàn tay, mỗi mùa vụ và bữa ăn là một phần của nhịp sống chung. Khi chúng tôi leo lên một ngọn đồi để tới một làng, Jonatan nói với chúng tôi về guelaguetza: nguyên tắc giúp đỡ lẫn nhau của người Zapotec. Sáng hôm đầu tiên, khi chúng tôi cảm thấy bực bội vì không tìm thấy quán cà phê mở cửa, Jonatan đã cười khi thấy chúng tôi cảm thấy khó chịu.

Trên đường đi, anh đã quay lại và bảo rằng anh có một bất ngờ. Nhìn xung quanh vùng đất rộng lớn với những ngôi nhà và cánh đồng, chúng tôi không thể tưởng tượng được điều gì có thể bất ngờ. ‘Năm km nữa?’ một người trong chúng tôi đùa. Như một phép màu, anh đã bất ngờ mang đến cho chúng tôi cà phê – không phải từ quán, mà từ một ngôi nhà. Khói từ ống khói bay lên, mùi bánh mì mới nướng và cà phê ngọt ngào lan tỏa trong không khí. Chúng tôi bước qua một cánh cửa nhỏ vào một ngôi nhà đá đầy người: gia đình của Jonatan. Chú của anh, Nelson, đã làm bánh cả buổi sáng như cách anh thường làm mỗi thứ Sáu, trong lò nướng do ông nội mình xây dựng. Dì của Jonatan đã đổ cà phê – nước, quế, mật mía và đường mía – và chúng tôi cùng nhau chia sẻ bánh mì. Khi bạn cần một điều gì đó ở đây, có người sẽ cung cấp, và khi họ cần điều gì đó, bạn sẽ đáp lại.

Cách sống này thật sự hiện ra rõ ràng khi bạn thấy nó diễn ra – đây chính là cách mà chúng ta nên sống.

Bài viết tham khảo từ nguồn: Intrepid Travel